قوله تعالى : * ( تِلْكَ الرُّسُلُ ) * ، اشارت است به پيغمبرانى ( 1 ) كه نامهاى ايشان در آيات مقدّم برفت . و « رسل » جمع رسول باشد ، و رسول پيغامگذار ( 2 ) باشد ، ما بهرى را بر بهرى تفضيل داديم . قديم - جلّ جلاله - در اين آيت باز نمود كه : اگر چه ايشان از روى نام پيغمبرى ( 3 ) يكسانند ، از روى درجه و پايه و منزلت متفاوتند به اعمالى كه ايشان را هست و مقاماتى و اجتهاداتى ، بر قدر آن ايشان را بنزديك من منزلت و درجت ( 4 ) است . بعضى از ايشان مخصوصاند به آن كه به ايشان سخن گفتيم بى واسطه ، چون موسى - عليه السّلام - و چون رسول ما - صلَّى اللَّه عليه و آله ( 5 ) . * ( مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللَّه ) * ، اخفش گفت : مفعول از كلام بيفگند ، و تقدير آن است : « من كلَّمه اللَّه » ، و چنين بسيار گويند ( 6 ) ، و در قرآن از اين بسيار است ، منها قوله تعالى : أَ هذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّه رَسُولًا ( 7 ) ، و التّقدير : « بعثه اللَّه » ، و قوله : فِيها ما تَشْتَهِيه الأَنْفُسُ ( 8 ) ، و التّقدير : « تشتهيه الانفس » . و چون ابراهيم - عليه السّلام - كه او را به خلَّت تخصيص كرد في قوله تعالى : وَاتَّخَذَ اللَّه إِبْراهِيمَ خَلِيلًا ( 9 ) ، و چون رسول ما صلَّى اللَّه عليه و آله - كه او را به كافّه جنّ و انس فرستاد في قوله : وَما أَرْسَلْناكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ ( 10 ) ، و اين قول مجاهد است . و مراد ( 11 ) تفضيل ، بيان درجات و استحقاق و منازل ايشان است بعضى بر بعضى . * ( وَرَفَعَ [ بَعْضَهُمْ دَرَجاتٍ ) * ، و بعضى را به درجاتى و منازلى ] ( 12 ) ، رفعت داد چون آدم و نوح و ابراهيم و موسى و عيسى و سيّدهم محمّد - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم ( 13 ) . آنگه از

--> ( 1 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب : پيغامبرانى . ( 2 ) . وز : پيغام گزار . ( 3 ) . مج ، وز : پيغامبرى . ( 4 ) . مب : منزلتى و درجتى . ( 5 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب : صلوات اللَّه عليه . ( 6 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق : بسيار كنند . ( 7 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 41 . ( 8 ) . سورهء زخرف ( 43 ) آيهء 71 ، اساس و همهء نسخه بدلها و چاپ شعرانى ( 2 / 313 ) : ما تشتهى الانفس ، انتخاب متن مبتنى بر ضبط قرآن مجيد است . نيز قراءت مورد نظر ابو الفتوح همچنان كه مرحوم شعرانى نيز بدان توجه داشته ، ما تشتهى الانفس بوده تا با جمله تقديرى بعد مناسبت داشته باشد ، ولى آيه ءاى به صورت ما تشتهى الانفس در قرآن مجيد وجود ندارد . ( 9 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 125 . ( 10 ) . سورهء سبأ ( 34 ) آيهء 28 . ( 11 ) . مج ، وز به . ( 12 ) . اساسى : ندارد ، با توجه به مج افزوده شد . ( 13 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق : عليه و عليهم .